Maj 18
Tegoroczne centralne uroczystości rocznicowe odbędą się o godz. 12.00 w dniu 18 maja w Warszawie przed Pomnikiem Bitwy o Monte Cassino…

Panorama pola bitwy widziana z okien klasztoru. Cmentarz, nad nim wzgórze 593, w prawo od niego Głowa Węża, w tle za nimi Monte Cairo - " jednooki Cyklop". Niżej przykryta zielenią "Dolina Śmierci" z farmą D Onofrio.

Panorama pola bitwy widziana z okien klasztoru. Cmentarz, nad nim wzgórze 593, w prawo od niego Głowa Węża, w tle za nimi Monte Cairo - " jednooki Cyklop". Niżej przykryta zielenią "Dolina Śmierci" z farmą D Onofrio.

We wrześniu 1939 roku niemiecki i sowiecki agresor zajął całe terytorium II Rzeczypospolitej, wymazując ją na sześć lat z mapy Europy. Polska nie przestała jednak istnieć jako państwo, gdyż posiadała legalny rząd na uchodźstwie i siły zbrojne, odtworzone po klęsce wrześniowej we Francji.
Losy polskich formacji wojskowych podczas II wojny światowej są niezwykle skomplikowane. Dotyczy to także oddziałów walczących na ziemi włoskiej.
2 Korpus Polski (2. KP) jest jedną z tych formacji, która zajęła szczególne miejsce w sercach i umysłach rodaków oraz w pamięci narodu włoskiego, za którego wolność polscy żołnierze przelewali krew.
Jednostki 2. KP swój rodowód biorą z różnych miejsc formowania (w ZSRR, Palestynie i Iranie).
2. KP jako zwarty związek operacyjny powstał w dniu 21 lipca 1943 r. po wydzieleniu z Armii Polskiej na Wschodzie następujących jednostek:
  • 3. Dywizji Strzelców Karpackich, (d-ca gen. Bronisław Duch);
  • 5. Kresowej Dywizji Piechoty, (d-ca gen. Nikodem Sulik);
  • 2. Brygady Pancernej, (d-ca gen. Bronisław Rakowski);
  • 2. Grupy Artylerii, (d-ca płk Ludwik Ząbkowski);
  • Oddziałów wojsk i służb oraz wysuniętej bazy 2. KP, (d-ca gen. Marian Przewłocki).

gen. Bronisław Duch

gen. Nikodem Sulik

gen. Bronisław Rakowski

W skład każdej dywizji wchodziły: dwie brygady piechoty, rozpoznawczy pułk ułanów, trzy pułki artylerii lekkiej, pułk artylerii przeciwpancernej, pułk artylerii przeciwlotniczej, batalion ciężkich karabinów maszynowych, batalion saperów, batalion łączności i inne pododdziały. 2 Brygada Pancerna składała się z trzech pułków czołgów, kompanii łączności i jednostek zabezpieczenia.
Biorąc pod uwagę stan uzbrojenia, wyposażenia oraz wyszkolenia i praktyczne doświadczenie bojowe kadry dowódczej oraz żołnierzy, należy stwierdzić, że 2. KP był wartościową formacją prezentującą dużą siłę bojową. Podnosiły ją jeszcze wysoki stan moralny żołnierzy oraz chęć walki z Niemcami.
2. KP dowodził gen. Władysław Anders. Jego zastępcą był gen. Zygmunt Szyszko-Bohusz.
Z północnego Iranu przez Irak i Palestynę 2. KP został przesunięty do Egiptu, gdzie poprzez intensywne szkolenie Polacy przygotowywali się do walki. W dniu 7 grudnia 1943 r. zapadła ostateczna decyzja o przegrupowaniu korpusu na front włoski. Od 15 grudnia 1943 do 15 kwietnia 1944 r. trwało przemieszczanie 2. KP na Półwysep Apeniński. Łącznie 2. KP liczył ok. 47 000 żołnierzy, 11 800 pojazdów mechanicznych oraz 580 dział i moździerzy. Był zmotoryzowany lecz nie przystosowany do walki w terenie górskim.
W 1943 r. sytuacja strategiczna w basenie Morza Śródziemnego była korzystna dla aliantów, którzy w Afryce Północnej odnieśli spore sukcesy nad wojskami włoskimi i niemieckimi.
Od 9 lipca do 17 sierpnia 1943 r. w wyniku operacji desantowej pod kryptonimem „Husky” wojska sprzymierzonych wylądowały na Sycylii. W trakcie tej operacji tj. w dniu 25 lipca we Włoszech upadł reżim Mussoliniego. Na czele rządu stanął marsz. Pietro Badoglio, który podjął tajne rozmowy z aliantami zakończone w dniu 3 września traktatem rozejmowym, a w dniu 13 września Włochy wypowiedziały Niemcom wojnę. Ci jednak nie dali się zaskoczyć i w odwecie za wiarołomność włoskiego sojusznika przystąpili do okupacji jego terytorium.
Opanowanie przez aliantów całej Sycylii stało się bodźcem do desantu na południową część Półwyspu Apenińskiego. Ofensywa sprzymierzonych zatrzymała się na potężnym bastionie górskim, broniącym dostępu do Rzymu, zwanym Linią Gustawa. Kluczową pozycją tych umocnień był masyw Monte Cassino.
Do działań na froncie włoskim zaangażowana została 15. Grupa Armii (GA), dowodzona przez gen. Harolda Aleksandra. W jej skład wchodziły:
  • 5 armia amerykańska, (d-ca gen. Mark Clark);
  • 8 armia brytyjska, (d-ca gen. Oliver Leese).
W sumie w składzie 15. GA było 25 dywizji i wiele brygad, skupiających ok. 1,5 mln. ludzi. Wsparcia udzielały Śródziemnomorskie Siły Powietrzne – 4 000 samolotów, pod dowództwem gen. Ira Eakena oraz Siły Morskie pod dowództwem adm. sir Johna Cunninghana.
Przeciwnikiem sprzymierzonych była niemiecka Grupa Armii „C”, licząca ok. 450 tys. (23 dywizje) dobrze uzbrojonych i wyszkolonych z dużym doświadczeniem bojowym żołnierzy. Dowódcą sił niemieckich był marsz. Albert Kesselring.
Mając zdecydowaną przewagę liczebną, wojska anglo-amerykańskie na przełomie od stycznia do marca 1944 r., trzykrotnie podjęły próby natarcia na linię Gustawa. Niestety wszystkie zakończyły się porażką. Twierdza Monte Cassino broniona przez niemiecką 1. Dywizję Spadochronową i wzmocniona dwoma batalionami (2. górski i 4. wysokogórski), nasycona była dużą ilością dział, moździerzy oraz różnorodną bronią i sprzętem. Posiadała silne górskie fortyfikacje m.in. wykute w skałach bunkry ze stalowymi wieżami pancernymi.
Wobec wspomnianych niepowodzeń dowództwo alianckie przygotowało czwartą ofensywę otwarcia drogi na Rzym, nadając jej kryptonim „Diadem”. Na kierunku Monte Cassino miała nacierać 8. armia brytyjska, w skład której wchodził 2. KP. Zadanie zdobycia wzgórza i klasztoru dowódca 8. armii gen. Oliver Leese zaproponował gen. Władysławowi Andersowi, który podjął to wyzwanie mimo, że w opinii światowej Monte Cassino było przedstawiane jako niezdobyta twierdza. Przy założeniu, że natarcie powiedzie się gen. Anders liczył, że będzie ono miało pozytywny efekt propagandowy, który umocni pozycję rządu polskiego na obczyźnie, zdementuje sowieckie oskarżenia o brak chęci żołnierzy polskich do walki z hitlerowskim najeźdźcą oraz będzie miało duży wpływ na morale społeczeństwa polskiego w okupowanym kraju i w innych oddziałach polskich walczących na obczyźnie.
W dniu 11 maja 1944 r. o godzinie 23.00 w rejonie działań 8 armii brytyjskiej i 5 armii amerykańskiej, 1000 alianckich dział rozpoczęło artyleryjskie przygotowanie natarcia.
O godzinie 1.00 w nocy 12 maja do natarcia ruszyły dwie polskie dywizje piechoty. Nieprzyjaciel otworzył silny ogień zaporowy, który spowodował duże straty wśród nacierających. Pierwsza próba opanowania wyznaczonych celów, za cenę dużych strat sięgających ok. 1 000 żołnierzy (poległych, rannych i zaginionych) zakończyła się niepowodzeniem.
Z pierwszego natarcia wyciągnięto wnioski. W dniach od 13 do 16 maja trwały intensywne przygotowania do kolejnego szturmu. Wieczorem 16 maja polskie oddziały podjęły drugą próbę zdobycia klasztoru na Monte Cassino.
Po załamaniu się pierwszego polskiego ataku na Monte Cassino trzeba było sięgnąć do drastycznych zabiegów, aby utrzymać sprawność bojową brygad piechoty. Saperów przekształcono w kompanie strzelców oraz sformowano trzy półbataliony (niespełna 700 żołnierzy) z kanonierów pułków artylerii ppanc. Po przeanalizowaniu przebiegu pierwszego natarcia dowództwo i sztab korpusu zdecydowali, że kolejne uderzenie należy przeprowadzić w dzień, przy bezpośrednim wsparciu artylerii. Artyleria otrzy­mała zadanie zniszczenia wykrytych celów, głównie stanowisk ogniowych artylerii i moździerzy – według nowego planu. Dywizjom wyznaczono zadania mniejsze, ale bardziej realne do wykonania. Brygady miały nacierać w utworzonych grupach szturmowych, z których każda otrzymała dokładnie określone zadanie. Zrezygnowano z frontalnego uderzenia batalionami. Przewidziano odmienną kolejność i sposób atakowania poszczególnych wzgórz, wąwozów, bunkrów, schronów i umocnień. Przeprowadzone przed natarciem rozpoznanie wykryło, że Niemcy zajmowali poprzednie pozycje. 2. KP miał nacierać w tych samych kierunkach i w podobnym ugrupowaniu. Początek natarcia, którego plan zakładał brawurowe przedarcie się przez niemiecki ogień zaporowy, ustalony został ostatecznie na godz. 7.00 w dniu 17 maja.
Polacy ruszyli z impetem zdobywając wzgórze 593, Gardziel i Widmo, a także część wzgórza San Angelo. Niemieccy spadochroniarze bronili się zaciekle co spowodowało zatrzymanie szturmujących batalionów. Żołnierze polscy zmuszeni zostali do zdobywania pojedynczych schronów bojowych. Zacięta walka Polaków i postępy sprzymierzeńców na innych odcinkach natarcia doprowadziły w efekcie do opanowania w dniu 18 maja kluczowych pozycji obronnych, w tym wzgórza klasztornego. Jako pierwszy do ruin klasztornych dotarł patrol 12. pułku ułanów Podolskich, który na znak zwycięstwa zatknął tam swój proporczyk.
Walki o cały kompleks Monte Cassino przeciągnęły się do dnia 31 maja 1944 r. Sukces 2. KP został jednak okupiony dużymi stratami: 923 poległych, 94 zaginionych i 2931 rannych.
Bitwa o Monte Cassino zyskała szeroki rozgłos na świecie i w okupowanym kraju. Znalazła również oddźwięk w poezji, literaturze i pieśni. Pomnikiem dokumentującym wkład Polaków w zwycięstwo pod Monte Cassino jest cmentarz wojenny żołnierzy 2. KP położony u stóp masywu. Na cmentarzu tym w 1970 r. spoczął również wśród swoich żołnierzy– gen. Władysław Anders.
Tegoroczne centralne uroczystości rocznicowe odbędą się o godz. 12.00 w dniu 18 maja w Warszawie przed Pomnikiem Bitwy o Monte Cassino.

Autor: ppłk Ryszard Najczuk

Zostaw komentarz

Uwaga: Komentarze są moderowane, przez co Twój komentarz może nie wyświetlać się od razu. Nie ma potrzeby kilkukrotnego wysyłania komentarz.